તે શું કરે છે અને તે કેવી રીતે વપરાય છે
ઇન્સ્યુલિન એક હોર્મોન છે જે તમારા શરીરમાં અનેક પ્રક્રિયાઓમાં હાથ ધરાવે છે. તે કાર્બોહાઈડ્રેટના ચયાપચયની ક્રિયા અને કોશિકાઓમાં ઊર્જા માટે ગ્લુકોઝ સ્ટોર કરવા સાથે સહાય કરે છે, તે ચરબી, પ્રોટીન અને અમુક ચોક્કસ ખનિજોનો ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરે છે. કારણ કે આ હોર્મોન તમારા શરીરને તમે જે ખોરાકનો ઉપયોગ કરે છે તેને મદદ કરવા માટે ખૂબ મહત્વનું છે, ઇન્સ્યુલિનની સમસ્યા તમારા શરીરની બધી સિસ્ટમો, પેશીઓ અને અંગો પર સીધી કે આડકતરી રીતે વિસ્તૃત અસરો કરી શકે છે.
જો તમારી પાસે પ્રકાર 2 ડાયાબિટીસ હોય, તો શીખવું કે ઇન્સ્યુલિન કેવી રીતે કામ કરે છે તે તમને સમજવામાં મદદ કરી શકે છે કે ડાયાબિટીસ સાથે શા માટે ઘણા અન્ય તબીબી સ્થિતિઓ સંકળાયેલ છે, શા માટે અમુક જીવનશૈલી પ્રથા ફાયદાકારક છે, અને તમારા શરીરને કેવી રીતે ખાવા માટે પ્રતિક્રિયા છે
જ્યાં ઇન્સ્યુલિનનું ઉત્પાદન થાય છે
ઇન્સ્યુલીન એ એક હોર્મોન છે જે એક નાના પોલિપીપ્ટાઇડ પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે જે સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે, જે એન્ડોક્રાઇન અને એક્ક્રોકિન ગ્રંથિ બંને તરીકે કામ કરે છે. અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથી ગ્રંથીઓની પદ્ધતિ છે જે શરીરના કાર્યોને નિયંત્રિત કરવા માટે હોર્મોન્સને છૂટો પાડે છે, જ્યારે એક્સક્લાઇન ગ્રંથીઓ પાચનમાં સહાય કરે છે.
સ્વાદુપિંડ પેટની પાછળ આવેલો છે, ડ્યુઓડેનિયમની કર્વ (નાના આંતરડાના પ્રથમ ભાગ) માં આવેલો છે, અને લૅન્જરહાન્સના ઇસ્ટલેટ નામના કોશિકાઓના ક્લસ્ટર્સ છે. ઇઝાલ્સ બીટા કોશિકાઓથી બનેલો છે, જે લોહીના પ્રવાહમાં ઇન્સ્યુલિન પેદા કરે છે અને પ્રકાશિત કરે છે.
કેવી રીતે ઇન્સ્યુલિન વર્ક્સ
ઇન્સ્યુલિન કાર્બોહાઇડ્રેટ, પ્રોટીન, અને ચરબી ચયાપચયને અસર કરે છે. તમારા શરીરને આ પોષક તત્વોને ખાંડના પરમાણુઓ, એમિનો એસિડ પરમાણુઓ અને લિપિડ અણુઓમાં તોડે છે.
શરીર વધુ જટિલ સ્વરૂપોમાં આ અણુઓ સંગ્રહ અને ફરીથી ભેળું કરી શકે છે. ઇન્સ્યુલિન આ પોષક તત્ત્વોનો સંગ્રહ કરે છે, જ્યારે ગ્લુકોકાન નામના અન્ય સ્વાદુપિંડના હોર્મોન તેમને સંગ્રહમાંથી મુક્ત કરે છે.
તમારા રક્ત ખાંડના સ્તરને સામાન્ય શ્રેણીમાં રાખવા માટે તમારા શરીરની સાવચેત સંતુલન કાર્યમાં ઇન્સ્યુલિન સામેલ છે.
સરળ શબ્દોમાં:
- જો તમારી રક્ત ખાંડ ઊંચી હોય તો : લોહીમાં શર્કરાના સ્તરને ઘટાડવામાં કોશિકાઓ લોહીના પ્રવાહથી ગ્લુકોઝ ગ્રહણ કરવામાં મદદ કરવા માટે ઇન્સ્યુલીન પ્રકાશિત કરે છે.
- જો તમારી રક્ત ખાંડ ઓછી હોય તો : ગ્લુકોગનને રક્ત શર્કરાના સ્તરને વધારવા માટે લોહીના પ્રવાહમાં લીવર રિલીઝ કરેલા ગ્લુકોઝને મદદ કરવા માટે ગ્લુકોગન પ્રકાશિત કરે છે.
મોટાભાગના ખોરાકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે ત્યારે લોહીની શર્કરાના સ્તરમાં વધારો થાય છે, પરંતુ તેઓ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ સાથે વધુ ઝડપી અને ભારે વધે છે. પાચન તંત્ર ખોરાકમાંથી ગ્લુકોઝ મુક્ત કરે છે અને ગ્લુકોઝ અણુ લોહીના પ્રવાહમાં જોડાય છે. વધતા શર્કરાનું સ્તર લોહીના પ્રવાહમાં ગ્લુકોઝને સાફ કરવા માટે ઇન્સ્યુલિનને છીંકવા માટે સ્વાદુપિંડને સંકેત આપે છે. ઇન્સ્યુલિન સેલ સપાટી પર ઇન્સ્યુલિન રીસેપ્ટર સાથે જોડાય છે અને ગ્લુકોઝ મેળવવા કોશિકાઓ ખોલવા માટેની ચાવી તરીકે કામ કરે છે. ઇન્સ્યુલિન રીસેપ્ટર્સ સ્નાયુ કોશિકાઓ અને ચરબી કોશિકાઓ સહિત લગભગ તમામ પેશીઓ પર હોય છે.
ઇન્સ્યુલિન રીસેપ્ટર્સમાં બે મુખ્ય ઘટકો છે- બાહ્ય અને આંતરિક ભાગ. બાહ્ય ભાગ સેલ બહાર વિસ્તરે છે અને ઇન્સ્યુલિન સાથે જોડાય છે. જયારે આવું થાય છે, રીસેપ્ટરનો આંતરિક ભાગ સપાટી પર ચળવળવા માટે ગ્લુકોઝ ટ્રાન્સપોર્ટર્સ માટે સેલ અંદર સંકેત મોકલે છે અને ગ્લુકોઝ મેળવે છે. જેમ જેમ રક્ત ખાંડ અને ઇન્સ્યુલિનના સ્તરમાં ઘટાડો થાય છે, રીસેપ્ટરો ખાલી હોય છે અને ગ્લુકોઝ ટ્રાન્સપોર્ટર્સ સેલમાં પાછા જાય છે.
ઇન્સ્યુલિન અને પ્રકાર 2 ડાયાબિટીસ
સંપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં, કાર્બોહાઈડ્રેટ્સમાંથી ગ્લુકોઝ ઝડપથી સાફ થઈ જાય છે. જો કે, જ્યારે ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર (કોશિકાઓ ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિરોધક બને છે) હોય ત્યારે, તે થતું નથી અને ઉચ્ચ શર્કરાના સ્તરને કારણે સમસ્યા બની નથી. ઇન્સ્યુલીન પ્રતિકાર ઇન્સ્યુલિનના આકાર (રીસેપ્ટર બાયન્ડીંગને રોકવા) સાથે સમસ્યાને કારણે હોઈ શકે છે, પૂરતી ઇન્સ્યુલિન રીસેપ્ટર્સ, સિગ્નલિંગ સમસ્યા અથવા ગ્લુકોઝ ટ્રાન્સપોર્ટર્સ યોગ્ય રીતે કામ કરતા નથી. વધુમાં, ઇન્સ્યુલિનની પ્રતિકાર થઇ શકે છે જ્યારે વ્યક્તિ પાસે અધિક વજન અથવા ચરબી હોય છે. ફેટ ઇન્સ્યુલીનને તેની નોકરી કરવાથી અટકાવે છે, લગભગ તે કામ કરવા માટે અંતરાયના અમુક અંશે બનાવે છે.
ચોક્કસ કારણ ગમે તે હોય, ઇન્સ્યુલિનનું કાર્ય નબળું હોય છે.
પ્રકાર 2 ડાયાબિટીસ નિદાન થાય તે પહેલાં ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર વિકાસ પામે છે. ઓછું અસરકારક ઇન્સ્યુલિન બનાવવા માટે, સ્વાદુપિંડ ઇન્સ્યુલિન આઉટપુટ વધારવા માટે ઓવરટાઈમ કરે છે. આખરે, કેટલાક ઇન્સ્યુલિનનાં કામો અને લોહીમાં શર્કરાના સ્તર થોડા સમય માટે સામાન્ય રહે છે. જેમ ઇન્સ્યુલિનનું પ્રતિકાર બગડી જાય છે અને પેનકેરિયા માંગ સાથે ન રાખી શકે, ગ્લુકોઝનું સ્તર વધે છે અને ડાયાબિટીસ નિદાન થાય છે જ્યારે સ્તર ખૂબ ઊંચી હોય છે. લાંબા સમય સુધી આ પરિસ્થિતિ ચાલુ રહે છે, સખત પેનકેરિયાને કામ કરવાની જરૂર છે અને વધુ ઝડપથી તે ઇન્સ્યુલિન કોશિકાઓ આળસુ અથવા તો બહાર નીકળી જાય છે અને મૃત્યુ પામે છે.
તે ફેટ મેટાબોલિઝમ પર કેવી રીતે અસર કરે છે
કાર્બોહાઇડ્રેટ અને ચરબી ચયાપચય નજીકથી જોડાયેલ છે અને બંને ઇન્સ્યુલિનથી પ્રભાવિત છે. જો ઇન્સ્યુલિન યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી રહ્યું ન હોય, તો સમસ્યાઓ આવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઇન્સ્યુલિનનું ઉચ્ચ સ્તર મગજને ખોટી સંકેતો મોકલી શકે છે. આ સંકેતો મગજને કહે છે કે વધારે ઇન્સ્યુલિન છે અને તમારા કોશિકાઓ ગ્લુકોઝ માટે ભૂખે મરતા નથી. તેથી પ્રતિક્રિયામાં, તમારું મગજ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ માટે તાણ પેદા કરે છે, તમારા શરીરને ચરબી સંગ્રહિત કરવા માટે સંકેત આપે છે, અને કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ શરીરની ચરબીને બદલે ઊર્જા માટે સળગાવી દે છે. આ એક કારણ છે કે જ્યારે તમારી પાસે પ્રકાર 2 ડાયાબિટીસ હોય ત્યારે વજન ઘટાડવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
ઊંચા ટ્રાઇગ્લાઇસેરાઇડના સ્તરના વિકાસમાં ઇન્સ્યુલિન પણ કી ભૂમિકા ભજવે છે:
- લીવરમાં : ઇન્સ્યુલિન ગ્લુકોઝથી ગ્લાયકોજેનનું નિર્માણ અને સંગ્રહ ઉત્તેજિત કરે છે. હાઇ ઇન્સ્યુલિનના સ્તરથી યકૃતને ગ્લાયકોજેનથી સંતૃપ્ત કરવામાં આવે છે. જ્યારે આવું થાય છે, યકૃત વધુ સંગ્રહ પ્રતિકાર કરે છે. ફેટી એસિડ્સ બનાવવા માટે ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જે લિપોપ્રોટીનમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને લોહીના પ્રવાહમાં મુક્ત થાય છે. આ મફત ફેટી એસિડ્સમાં તૂટી જાય છે અને અન્ય પેશીઓમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. ટ્રિગ્લાઇસેરાઇડ્સ બનાવવા માટે કેટલાક પેશીઓ આનો ઉપયોગ કરે છે.
- ફેટ કોષોમાં : ઇન્સ્યુલિન ચરબીનું વિરામ બંધ કરે છે અને ફેટી એસિડ્સમાં ટ્રિગ્લાઇસેરાઇડ્સનું વિરામ અટકાવે છે. જ્યારે ગ્લુકોઝ આ કોશિકાઓમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તે ગ્લિસરોલ નામના સંયોજનને બનાવવા માટે વાપરી શકાય છે. ટ્રાઇગ્લાઇસેરાઇડ્સ બનાવવા માટે ગ્લાયકોરોલનો ઉપયોગ યકૃતમાંથી અધિક મુક્ત ફેટી એસિડ્સ સાથે થાય છે. આ ટ્રિગ્લાઇસેરાઇડ્સને ચરબી કોશિકાઓમાં નિર્માણ કરવા માટેનું કારણ બની શકે છે.
તે પ્રોટીન અને ખનિજો પર કેવી અસર કરે છે
ઇન્સ્યુલિન કોશિકાઓ દાખલ કરવા પ્રોટીનમાંથી એમિનો એસિડની સહાય કરે છે. જ્યારે આ પ્રક્રિયાને અવરોધે છે, ત્યારે તે સ્નાયુ સામૂહિક બનાવવા મુશ્કેલ બનાવે છે.
ઇન્સ્યુલિન પોટેશિયમ, મેગ્નેશિયમ અને ફોસ્ફેટને કોશિકાઓ વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે. આ પદાર્થોને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જે શરીરમાં વીજળીનું નિર્માણ કરવા માટે મદદ કરે છે. તેઓ સ્નાયુ કાર્ય, રક્ત પીએચ, અને તમારા શરીરમાં પાણીની માત્રાની અસર કરે છે. લોહીમાં શર્કરાના સ્તરને કારણે ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અસંતુલન વધુ વણસી શકે છે કારણ કે આ પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ નુકશાનથી વધુ પડતી મૂત્ર કારણ બની શકે છે.
કેવી રીતે ઇન્સ્યુલિન કામ બેટર મદદ કરવા માટે
આ વ્યૂહરચનાઓ તમને ઇન્સ્યુલિન સંવેદનશીલતા વધારવા અને ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિકાર ઘટાડવા માટે મદદ કરી શકે છે:
- ડાયાબિટીસ જીવનશૈલીમાં તમારા જીવનમાં ફેરફાર કરો.
- નિયમિતપણે વ્યાયામ કરો
- એક આહાર યોજના શોધો જે તમારા માટે કામ કરે છે.
આ Takeaway
જેમ તમે જોઈ શકો છો, ઇન્સ્યુલિન ચયાપચયના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જો તમારી પાસે ડાયાબિટીસ હોય અથવા તે વ્યક્તિને ખબર હોય, તો સમજવું કે ઇન્સ્યુલિન શું કરે છે અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે તમારી ડાયાબિટીસને વધુ સારી રીતે સંચાલિત કરવામાં તમારી મદદ કરી શકે છે.
> સ્ત્રોતો
> હેસ-ફિસ્કલ, એમી ડાયાબિટીસ: ઇન્સ્યુલિન શું છે? એન્ડ્રોક્રિનવેબ
> અંતઃસ્ત્રાવી સ્વાદુપિંડ યુનિવર્સિટી ઓફ બર્કલી, કેલિફોર્નિયા
> એન્ડોક્રિન સિસ્ટમની પથોફિઝીયોલોજી, ઇન્સ્યુલિનના ફિઝીયોલોજીક ઇફેક્ટ્સ. કોલોરાડો સ્ટેટ યુનિવર્સિટી